Ga naar de inhoud
Let op: Om de gebruikerservaring op deze site te verbeteren gebruiken we cookies.
Menu
Login redactie

Formularium Ouderenzorg

Acute COPD-exacerbatie

Literatuur geraadpleegd tot: 31/12/2016

  • Bij een acute COPD exacerbatie is de eerste stap een kortwerkend bèta2-mimeticum.
  • Indien ontoereikend worden systemische corticosteroïden (methylprednisolon) toegevoegd.
  • Bij uitblijven van verbetering of bij erg zieke patiënten is er een plaats voor antibiotica.

Behandeling

Geselecteerd

Na een exacerbatie zou, op basis van beperkte evidentie, pulmonaire revalidatie in het ziekenhuis een nuttig middel zijn om recidieven te voorkomen en het aantal hospitalisaties en mogelijk ook de mortaliteit te reduceren$​​​​.  Een recente systematische review bevestigt het nut van pulmonaire revalidatie na een exacerbatie. Voldoende studies tonen een effect aan op vlak van levenskwaliteit en algemene fitheid$​​.

Richtlijnen$​​​​​​$​​​​​​$​​​​​​ bevelen kortwerkende β2-mimetica aan. Hierbij kan salbutamol de voorkeur genieten$​​​​​​.

Geselecteerde geneesmiddelen

Indien een kortwerkend β2-mimeticum niet verdragen wordt of gecontraïndiceerd is, kan een kortwerkend anticholinergicum gebruikt worden.

Geselecteerde geneesmiddelen

De meeste richtlijnen zijn het erover eens dat beide producten samen gebruikt kunnen worden om hun effect te vergroten$​​​​​​.

Op de Belgische markt is enkel de combinatie fenoterol ipratropium als doseeraerosol beschikbaar.

Bij onvoldoende effect van het starten of verhogen van de dosis van kortwerkende bronchodilatoren is het aangeraden systemische corticosteroïden te starten. Dit is gebaseerd op volgende gegevens: 

  • Richtlijnen raden kortstondige behandelingen met per os of parenteraal toegediende corticosteroïden aan$​​​​​​​​$​​​​​​​​$​​​​​​​​$​​​​​​​​.
  • Deze behandeling heeft zowel spirometrisch als klinisch een gunstig effect. Systemisch corticosteroïden voorkomen in vergelijking met placebo therapiefalen$​​​​​​​​$​​​​.
  • Een behandeling van 5 dagen is volgens een recente studie niet inferieur aan een behandeling van 14 dagen$​​​​​​​​. Een cochrane review bevestigt dat een korte kuur (5 dagen) vermoedelijk even werkzaam is dan een langere kuur (10-14 dagen)$​​​​. Deze resultaten vragen wel om bevestiging in goed opgezette studies. Gradueel afbouwen is gezien de korte duur niet nodig.

Geselecteerde geneesmiddelen

Bij een acute exacerbatie van chronisch obstructief longlijden zijn antibiotica in de regel niet geïndiceerd behalve bij$​​​​​​:

  • erg zieke patiënten
  • of gekende zeer slechte longfunctie (FEV1 < 30% van voorspelde waarde, tekens van respiratoire insufficiëntie)
  • of deterioratie van de toestand van de patiënt ondanks maximale niet-antibiotische behandeling
  • of uitblijven van verbetering na 3 dagen ondanks maximale niet-antibiotische behandeling voor een ernstige exacerbatie (o.a. dyspnoe in rust en/of ademhalingsfrequentie > 25/min en/of pols > 110/min en/of gebruik van hulpademhalingsspieren en/of toenemende cyanose) – in dit geval moet men ook hospitalisatie overwegen
  • of uitblijven van verbetering na 4 dagen ondanks maximale niet-antibiotische behandeling voor een niet-ernstige exacerbatie

Het voorschrijven van antibiotica moet steeds geassocieerd zijn met een optimalisatie van kortwerkende bronchodilatatie en systemische corticosteroïden.

Volgende gegevens werden in overweging genomen:

  • Antibioticatherapie is werkzaam bij patiënten opgenomen in een intensieve zorgenafdeling; maar de resultaten voor gehospitaliseerde of ambulante patiënten met een COPD exacerbatie zijn niet eenduidig (Cochrane review)$​​​​​​.
  • Er is een significant doch klinisch weinig relevant verschil in de frequentie waarmee de behandeling faalt tussen een antibiotherapie (amoxiclavulaanzuur) en placebo bij milde tot matige exacerbaties (RCT)$​​​​​​.

Keuze van het antibioticum$​​​​​​

Pneumokokken zijn de meest frequente en meest invasieve kiemen, aangetroffen bij acute COPD-exacerbatie. Daarom is amoxicilline de eerste keuze. Indien er onvoldoende verbetering is na 48 uur wordt aanbevolen over te stappen op amoxicilline-clavulaanzuur (gedurende 7 dagen) waardoor het spectrum uitgebreid wordt tot ß-lactamase producerende bacteriën, zoals H. influenzae en M. catarrhalis die potentieel minder pathogeen zijn.

Geselecteerde geneesmiddelen

Zuurstoftoediening is een optie wanneer de mogelijkheid bestaat om de bloedgassen of op zijn minst de zuurstofsaturatie te meten$​​​​​$​​​​​$​​​​​.

Er bestaat bij COPD patiënten een gevaar  voor CO2 retentie $​​​​​$​​​​​.

Geselecteerde geneesmiddelen

Hospitalisatie is verantwoord bij ernstige exacerbatie, herhaalde exacerbaties en hoge leeftijd.

  • Het risico van overlijden bij een exacerbatie is gerelateerd aan het zich ontwikkelen van respiratoire acidose, de aanwezigheid van belangrijke comorbiditeit en de nood aan ondersteuning van de ademhaling$​.
  • Tekenen van een ernstige exacerbatie zijn: zeer uitgesproken dyspnoe, tachypnoe (> 25/min), tachycardie (> 110/min), ‘pursed lip breathing’, gebruik van hulpademhalingsspieren, acute verwardheid, recent opgetreden cyanose of perifeer oedeem, opvallende vermindering van activiteiten$$​.

 

Niet geselecteerd

Er is geen plaats voor fysiotherapie bij exacerbaties (GOLD)$​​.

Nà een exacerbatie zou, op basis van beperkte evidentie, pulmonaire revalidatie wel een nuttig middel zijn om recidieven te voorkomen en het aantal hospitalisaties en mogelijk ook de mortaliteit te reduceren$​​$​​.

Er is geen plaats voor mucolytica bij exacerbaties$​.

Feedback