Ga naar de inhoud
Let op: Om de gebruikerservaring op deze site te verbeteren gebruiken we cookies.
Menu
Login redactie

Formularium Ouderenzorg

Cystitis

Literatuur geraadpleegd tot: 31/03/2017

Trimetoprim is de eerste keuze behandeling.

Behandeling

Geselecteerd

Trimethoprim is een eerste keuze bij symptomatische bacteriurie, zowel bij de vrouw als bij de man (behalve bij vermoeden van geassocieerde prostatitis).

Gezien de ernstige allergische reacties die vastgesteld worden met de vaste associatie trimethoprim/sulfamethoxazol (cotrimoxazol), veroorzaakt door sulfamethoxazol, en ook het bestaan van resistenties en mogelijke alternatieven, is deze vaste associatie in België geschrapt uit de aanbevelingen als eerste keuze voor de eerstelijnsbehandeling van urineweginfecties. De SIGN-praktijkgids$​​ vermeldt trimethoprim (of furadantine) als eerste keuze bij vrouwen, met de opmerking dat trimethoprim in deze indicatie even werkzaam is als co-trimoxazol.

Wij oordelen dat voor onze targetpopulatie, (zeer) oude personen die vaak een verminderde nierfunctie hebben, nitrofurantoïne geen eerste keuze is voor de behandeling van urineweginfecties (zie te vermijden behandeling).

Bij de vrouw is op basis van consensus een behandelingsduur van 3 dagen met trimethoprim aangewezen. Een review van de Cochrane Collaboration toont geen verschil tussen korte behandelingen (3 tot 6 dagen) en langere behandelingen (7 tot 14 dagen) wat betreft recidieven op korte termijn$​​​​​​​​​​​​​​. Trimethoprim is niet als specialiteit beschikbaar en moet magistraal bereid worden.

Gezien het gebrek aan studies van goede kwaliteit stelt de SIGN-praktijkgids bij mannen (van elke leeftijd) een behandeling van 7 dagen voor met trimethoprim of nitrofurantoïne, maar de gids beveelt een chinolone aan bij vermoeden van prostatitis.

Geselecteerde geneesmiddelen

Op basis van 2 RCT’s lijken vaginale oestrogenen het aantal urineweginfecties te verminderen bij postmenopauzale vrouwen met recidiverende urineweginfecties. De NHG-standaard beveelt het lokale gebruik van oestrogenen aan bij vrouwen met recidiverende urineweginfecties. Er is geen bewijs wat betreft de behandelingsduur$​​​​​$​​​​​. Estriol in lokale toedieningsvorm wordt geselecteerd.

Geselecteerde geneesmiddelen

Te overwegen

Het plaatsen van een blaassonde moet steeds in steriele omstandigheden gebeuren. Een blaassonde zal maar bij absolute noodzaak gebruikt worden en zo kort mogelijk ter plaatse worden gelaten. Indien de sonde gedurende een lange tijd ter plaatse blijft is het niet aangetoond dat het risico op een urinaire infectie vermindert door een dagelijkse blaasspoeling of door een perineaal toilet met een ontsmettend of antibacterieel middel of met water en zeep$​​​​​. Elke vorm van toilet van de urethra-opening verhoogt het risico op bacteriurie. Bij het dragen van een urinekatheter zijn antibiotica niet aangewezen, noch voor de preventie, noch voor de behandeling van asymptomatische bacteriurie, dit wegens gebrek aan bewezen werkzaamheid, risico op ongewenste effecten en toename van resistente bacteriën$​​​​​. Een profylactische behandeling met antibiotica tijdens het terugtrekken van de katheter zou nuttig kunnen zijn (NNT = 17; 95% BI van 12 tot 30)$​​​​​.

In geval van recidiverende urineweginfecties (zonder onderliggende oorzaak) zou een profylactische anti-infectieuze behandeling gedurende 6 tot 12 maanden het aantal recidieven verminderen, maar de bewijskracht is zwak$​​​​​​. Trimethoprim is een eerste keuze bij langdurig gebruik gezien het geringer risico op ongewenste effecten vergeleken met nitrofurantoïne$​​​​​​.

Niet geselecteerd

  • Een systematische review van de Cochrane Collaboration levert geen bewijs van enig nut van een preventieve behandeling met veenbessenextract, vooral bij ouderen of bij personen met een urinekatheter$​​​​​​​​. 
  • Een studie bij kwetsbare oudere rusthuisbewoners toont geen preventieve werkzaamheid op strikte infectie-eindpunten$​​​​​​​​.
  • Een RCT bij vrouwen vanaf 65 jaar die in een WZC verblijven, met of zonder bacteriurie + initiële pyurie, toont geen preventieve winst aan van capsules veenbessen voor de preventie van bacteriurie met pyurie$​.
  • De werkzaamheid van veenbessenextract om urineweginfecties te behandelen, werd in geen enkele methodologisch correct uitgevoerde studie bestudeerd$​.

Conclusie

  • Op dit moment is er geen bewijs van enige preventieve werkzaamheid van veenbessenextract op urineweginfecties bij ouderen.
  • Er is een gebrek aan studies die de werkzaamheid van veenbessenextract voor de behandeling van cystitis onderzoeken.

Omwille van de mogelijke, soms ernstige, ongewenste effecten (lever, longen, soms met immunoallergische oorzaak) en het hoger risico op toxiciteit in geval van verminderde nierfunctie, is nitrofurantoïne geen eerste keuze voor de behandeling van urineweginfecties bij ouderen (zie Geneesmiddelenbrief : Urineweginfecties bij ouderen)

Nitrofurantoïne blijft een meestal actief geneesmiddel tegen de meest voorkomende kiemen in geval van een ongecompliceerde lage urineweginfectie, ondanks 60 jaar gebruik. Ze blijft aanbevolen, voor kortstondig gebruik in verschillende praktijkgidsen en consensusdocumenten (onder meer de aanbevelingen van BAPCOC). Het Franse Geneesmiddelenagentschap (AFSSAPS) blijft het gebruik ervan wel sterk afraden omwille van de mogelijke, soms ernstige, ongewenste effecten (lever, longen, soms met immunoallergische oorzaak). Het Agentschap concludeerde dat nitrofurantoïne gecontra-indiceerd is voor langdurige behandeling (continu of sequentieel), niet gebruikt mag worden als preventie omwille van de buitensporige risico’s, en alleen bij vrouwen als curatieve behandeling van cystitis gebruikt mag worden wanneer geen enkel ander oraal antibioticum een betere baten-risicoverhouding vertoont$​​​​​. Een literatuuroverzicht uit 2015 toont aan dat ernstige ongewenste effecten van nitrofurantoïne uitzonderlijk blijven en gerelateerd lijken te zijn aan de duur van de profylactische behandeling$.

Wij oordelen dat voor onze doelpopulatie, (zeer) oude patiënten die vaak een verminderde nierfunctie hebben, nitrofurantoïne geen eerste keuze is voor de behandeling van urineweginfecties.
 

Gezien het gebrek aan studies van goede kwaliteit bij een specifiek oudere populatie, het risico op accumulatie van dit geneesmiddel in geval van verminderde nierfunctie en de hogere kostprijs, is fosfomycine geen eerste keuze voor de behandeling van lage urineweginfecties bij ouderen$​​​.

Er is onvoldoende bewijs om probiotica op basis van Lactobacillus aan te bevelen ter preventie van recidiverende urineweginfecties$​​$​​.

Feedback