Ga naar de inhoud
Let op: Om de gebruikerservaring op deze site te verbeteren gebruiken we cookies.
Menu
Login redactie

Formularium Ouderenzorg

Cognitieve disfunctie

Literatuur geraadpleegd tot: 31/01/2017

  • De therapie voor cognitieve disfunctie bij personen met dementie steunt op psychosociale interventies aangepast aan de beleving en behoeften van de patiënt en zijn omgeving  (mantelzorgers).
  • Cholinesterase-inhibitoren en memantine zijn slechts beperkt werkzaam terwijl nevenwerkingen wel vaak voorkomen.

Behandeling

Geselecteerd

Volgens een KCE-rapport is er in de literatuur slechts voor vier niet-medicamenteuze interventies voldoende evidentie voor hun werkzaamheid bij personen met dementie$​​​​​​​​​​​​.

Deze interventies zijn:

  • Ondersteuning van de mantelzorger door middel van gecombineerde psycho-educatieve en psychosociale interventies.
  • Opleiding van het verzorgend personeel in de instellingen.
  • Programma’s voor lichaamsbeweging.
  • Cognitieve stimulering of training van de patiënt.

Deze interventies zijn doeltreffender indien ze$​​​​​​​​​​​​$​​​​​​​​​​​​$​​​​​​​​​​​​:

  • Aangepast zijn aan de beleving en de behoeften van de patiënt en zijn omgeving.
  • Toegepast en opgevolgd worden door specifiek opgeleid personeel.
  • Op regelmatige basis en gedurende een voldoende lange periode aangeboden worden.

Niet alle richtlijnen zijn het erover eens dat er voldoende evidentie is om cognitieve stimulatie aan te raden$​​​​​

Een Cochrane review vindt dat een oefenprogramma het uitvoeren van ADL-activiteiten bij demente personen kan verbeteren, maar vond geen evidentie voor invloed op cognitie, neuropsychiatrische symptomen of depressie$​​​​​​​​.

Niet geselecteerd

Gezien de slechts beperkte werkzaamheid en het veiligheidsprofiel, valt er geen netto-voordeel te verwachten van cholinesterase-inhibitoren$​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​. Hierom wordt er geen cholinesterase-inhibitor geselecteerd. 

Werkzaamheid

  • Cholinesterase-inhibitoren geven ten opzichte van placebo, een verbetering van de cognitieve functie van gemiddeld 2,7 punten op het maximum van 70 punten op de ADAS-Cog schaal. Door experten wordt echter een minimum van 4 of zelfs 7 punten pas als klinisch relevant gedefinieerd. Deze kleine gemiddelde verbetering is dus statistisch significant, maar slechts weinig beduidend vanuit klinisch standpunt $​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​. Ook Cochrane reviews stellen de klinische relevantie van het klein gunstig effect van de cholinesterase-inhibitoren ten opzichte van placebo in vraag bij de ziekte van Alzheimer$​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​$​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​$​​​​​​​​​​​​​​$​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​$​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​.
  • De meeste RCT’s zijn niet uitgevoerd in de eerste lijn en duren maar 6 maanden of minder voor een ziekte die over meerdere jaren voortschrijdt$​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​.

Veiligheid
Ongewenste effecten komen vaak voor$​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​.

  • De meest frequente ongewenste effecten van de cholinesterase-inhibitoren zijn:
    • gastro-intestinaal (nausea, braken, diarree)
    • centrale effecten (bv. hoofdpijn, duizeligheid)
    • overvloedig zweten
    • urogenitaal (urinaire incontinentie)$​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​
  • Cardiale ritmestoornissen: zijn zeldzamer maar kunnen een risico met zich meebrengen. Vooral bradycardie, atrioventriculair blok, verlengd QT-interval, aritmie en syncope komen voor$​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​$​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​$​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​$​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​. Deze cardiale stoornissen worden niet steeds herkend, waardoor men soms nodeloos overgaat tot het plaatsen van een pacemaker.
  • Mogelijk verhoogd valrisico en verhoogde incidentie van heupfracturen: Een meta-analyse toont echter geen verhoogd risico op vallen of fracturen, ondanks een verhoogd risico op syncope; de auteurs waarschuwen voor mogelijke onderrapportering$​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​.
  • Een optreden of toename van parkinsonverschijnselen, waaronder voornamelijk tremor, is beschreven$​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​.
  • Stoppen met donepezil verhoogde het risico op opname in een rusthuis in de DOMINO-Ad trial gedurende het eerste jaar, maar niet tijdens de 3 volgende jaren$​​​​​​​​​​​​​​. Aangezien opname in een rusthuis een secundair eindpunt is en wegens belangrijke methodologische beperkingen (oa. hoge studie-uitval) wijzigt deze studie ons standpunt betreffende donepezil niet.
  • Cholinesteraseremmers konden veilig gestopt worden bij rusthuisbewoners met matige tot ernstige dementie. Bij patiënten met antecedenten van hallucinaties en wanen kon het stoppen van de cholinesteraseremmers leiden tot een verslechtering van de toestand$​​​​​​​​​​​​.

 

Memantine werd, alleen of in combinatie met cholinesterase-inhibitoren, hoofdzakelijk bestudeerd in studies met scores voor cognitief functioneren als eindpunt.

  • Memantine is niet effectief bij milde en matige vormen van Alzheimer-dementie $​​​​.
  • Het effect van memantine is bescheiden en klinisch weinig betekenisvol $​​​​.
  • Ook in een recentere RCT had memantine geen effect op het functioneren en op cognitieve functies bij lichte tot matige dementie $​​​​.

Memantine wordt niet geselecteerd.

Ginkgo biloba wordt niet geselecteerd gezien er onvoldoende bewijs is voor de werkzaamheid$​​$​​. Bovendien verschillen de onderzochte specialiteiten sterk wat betreft de zuiverheid en concentratie van Ginkgo biloba-extract. Auteurs wijzen er op dat deze onzuiverheden mogelijk een epileptisch insult kunnen uitlokken bij daarvoor gevoelige personen, hoewel hiervoor onderbouwing ontbreekt$​​. Ginkgo zou de bloedplaatjesaggregatie remmen, waardoor bloedingen kunnen optreden, voornamelijk wanneer de patiënt ook met anticoagulantia, aspirine of andere anti-aggregantia behandeld wordt$​​.

Er bestaat geen evidentie dat acetylsalicylzuur of NSAID’s een gunstig effect hebben op de cognitie, of de prognose verbeteren bij patiënten met vasculaire dementie$​​$​​. Dit geldt ook voor patiënten met de ziekte van Alzheimer$​​.

Heel wat andere producten (selegiline, huperzine, piracetam, co-dergocrinemesilaat, lecithine, procaïne, vitamine B, nimodipine, fysostigmine, hormonale substitutie, alfa-liponzuur,statines, dieetvoeding) werden onderzocht bij patiënten met de ziekte van Alzheimer, maar voor al deze producten is er onvoldoende bewijs van werkzaamheid$​​​$​​​$​​​$​​​$​​​$​​​$​​​$​​​$​​​$​​​$​​​$​​​$​​​$​​​$​​​.

Feedback